انتساب به الحاكم بامر الله خليفهء فاطمى الزيج الحاكمى الكبير عنوان يافت ، « 1 » اندكى پيش از وفات خود ( 399 ق ) به پايان برد . وى به‌طور قطع تحت تأثير آثار ابو الوفاى بوزجانى بوده و بر تلاشهاى علمى سه فرزند موسى بن شاكر سخت متكى بوده است . « 2 » از مقدمه و فصلهاى چهارم ، پنجم و ششم زيج حاكمى ، كه گزارش رصدها در آن آمده ، آشكار است كه ابن يونس با زيجهاى حبش حاسب ، بتّانى ، نيريزى و زيج ممتحن مأمونى آشنا بوده است ؛ همچنين رصدهايى را از ماهانى ، كه آثار او اكنون در دست نيست ، نقل كرده است . ابن يونس اندازه‌هاى معلوم سياره‌اى زيج ممتحن مأمونى را فهرست كرد . اين امر دست‌كم شناسايى دقيق جدولهاى سياره‌اى اين زيج قديمى را ، كه تنها نسخهء موجود آن مشتمل بر مقدار قابل توجه مواد مجعول است ، امكان‌پذير ساخته است . رصدهايى كه ابن يونس وصف كرده به قرانهاى سيارات با يكديگر و با ستارهء قلب الاسد و كسوف و خسوف و اعتدالين مربوط است . نظريهء وى در خصوص ساعت آفتابى ( در فصلهاى 26 ، 27 و 35 كتابش ) نيز ظرافت و كمال قابل ملاحظه‌اى دارد . ابن يونس در علم احكام نجوم نيز شهرت داشت و بنابر قول كسانى كه زندگينامهء او را نوشته‌اند مقدار فراوانى از وقت خود را مصروف پيشگوييهاى احكام مىكرد . جدولهاى ابن يونس مقدمه‌اى كوتاه و جالب دارد كه موارد استفادهء علمى از نجوم و جغرافياى رياضى را در شعائر اسلامى به اختصار آورده است . او مىگويد : ستارگان را با شريعت رابطه است : شناخت وقت نمازها و طلوع فجر ، كه هنگام آن غذا و آب بر روزه‌دار حرام مىشود ، و نيز غروب شفق ، كه آغاز وقت عشاست و خاتمهء قسم و نذر ، و شناخت وقت كسوف و آمادگى براى نماز و تشخيص قبله و آغاز ماهها و شناخت برخى روزها و موقع زراعت و تلقيح درخت ( گردافشانى ) و چيدن ميوه و تشخيص جهات و راهيابى به هنگام گم كردن راه از طريق ستارگان امكان‌پذير است . ابن يونس رصدهاى موثق كهن و رصدهاى متقدمان از اهل دانش چون ارشميدس ، ابرخس و بطلميوس را در اين مقدمه آورده است و مىگويد : مولا

--> ( 1 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 122 - 123 . ( 2 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 95 .